Apr 06

e col preivi ch’am sotra mi
veuj ch’a sia cioch ëd pianta, òh!
(Maria Gioana, canson popolar)

ël pòst ëd Marco Zanette

la mia tradussion dla part ch’an riguarda

un salut a Gianmaria Testa

– Gianmaria Testa, Lasciami andare

– Gianmaria Testa, Nuovo

Mar 16

EE
A la fin ëd fërvé a l’ha salutane Enrico Eandi.

Contut ch’i l’abio avù tante discussion an sla grafìa (e cost blògh a na ripòrta diversi tòch), i veuj dì ch’i l’hai sempe avù ël massim rispet për l’òm: un ver piemontèis, fòrt, sincer, ëd paròla.

Albina Malerba a l’ha publicane un bel arcòrd ambelessì.

Mi adess i vurrìa mach dì doe paròle për Enrico për come i l’hai conossulo mi.

Im arcòrd perfetament ël dòp-mesdì ‘d tanti agn fà (a j’era ‘l 1999 o giù da lì) quand che chiel e Albina Malerba a son vnù personalment a porteme ël Coretor ortogràfich, ch’a l’é stàit n’at d’amor anvers a na lenga.

Mi, da bonòm, i l’avìa ciamaje s’as vendìa.

(E peui pròpi col Coretor a l’ha faje cambié idèja, përchè fasendlo a l’ha truvà che scrive an piemontèis dla koiné a j’era, scond chiel, tròp difìcil; da lì a l’é nassuje cola deriva grafica dël piemontèis mincadì, che però a l’é nen l’argoment ch’i veuj traté adess.)

Arlongh j’agn, i soma scambiasse tante mail. Për mi a l’é stàit n’esempi, e a-i na fà nen s’i fusso nen d’acòrdi ansima a cola veja question. Enrico Eandi a l’é stàit un grand piemontèis, e son a conta.

Mar 02


Dòp-doman, véner 4 mars, Milo Bré a compiss 90 agn. A në lo arcòrda Bepe Sané (Dragonòt), ch’a l’ha riportà l’artìcol d’Albina Malerba dzora piemontviv.
Camillo Brero
Chiel a riva a cost traguard important, e noi i-i foma j’auguri ‘d cheur, anche për tut lòn ch’a l’ha fàit për nòsta lenga. Mi i l’hai un bel ricòrd personal ëd Milo Bré: i l’avìa intervistalo, giusta des agn fà, për “é!” Ma anche, se i vad andré con la memòria a quand ch’i j’era cit o fiolin, am soven na përson-a importanta, un monument squasi, bele se për mi a j’era mach un nòm lontan, e bele se i savèjssa gnanca che a esistèissa na lenga piemontèisa.

E pensand a cost “monument” che giustament as gòd ël ripòs dòp a na vita intera ‘d travaj a benefissi dël piemontèis e dij piemontèis a l’é mnume an ment na bela poesìa d’Attilio Bertolucci, Per A.A. Soldati pittore in Parma, che s’a fussa stàita scrita an piemontèis a dirìa pì o meno:

Ambelessì ël cel la fiòca
l’aqua la nebia
ij cop ij borgh
a l’han mach dij gris
celest òr ti it sërcave
ël ross ël giàun ël verd ël bleu
dla gòj dël magon dij cit –
ant un canton ël cit a gieuga da sol
a canta da sol a piora da sol lasselo sté –

për artrovèje it l’has bandonà costa gargarìa l’aria
ëd toa ca it ses fate emigrant artigian
ëd tassej pur
finìa l’euvra it ses tornà a ca
it ringrassioma
arpòsa an pas.

Dic 30

IMG_2238
Adess che j’agn sensa Tavo Burat a son già ses, i pùblich ambelessì na cita litra che chiel a l’avìa scrivume n’ann prima dla mòrt.

Ciavassa, 10 dë dzèmber 08

Mè car Gianni,

mersì për tora litra dël 2 passà [anté ch’i-i dasìa notissa ‘d cost tòch ansima a chiel], coma sémper tant grinosa! Tò giudissi e vòstre làude a son tròp generose, i seve tant brav… ma mi i sai ‘d nen meriteje.

It segnalo che ‘l “Club Alpin Italian” ëd Roma a l’ha fame na longa antervista, ch’it peule trové sël sit www.cai.it an “home page”, “lo sguardo di…” (a-i son vàire antervent, e ‘dcò col ëd Tavo Burat).

Peui la “Slòira” a l’ha publicà na “plaquette” delissiosa, ëd Valerio Rolon, Ant un moment; chiel, sì ch’a l’é un ver poeta, àutr che mi! Leslo, ch’a mérita.

It fasso tanti bej auguri ‘d bon Natal e it ambrasso s-ciass.

Tò amison
Tavo Burat

Lug 29

badalin
Quand at vogh pié j’arnèis ant ël cambrin
e tra la galaverna matinera
biteti a s-cianforgné ‘nt ël pòrti, ‘nt l’era,
rangiand ij fèr ò ‘l gabji dij lapin…

O quand at vogh, pu tard, su ‘nt ël varèj,
tut ben anvertojà ‘nt la tò mantlin-a,
con ël poarin ch’o spòrz al fond dla schin-a,
ch’ot vei sbrondé ‘l gasìi sot a j’arvéj,

om ven da chërdi che Nosgnor, in di,
dòp avèiti àmpastà monfrin da rassa,
l’ha trovati ‘n si bel, che ‘l temp ch’ël passa
për j’acc cristian, l’ha fermà ‘n mach për ti.

‘T sij fieu ‘d sa tèra, dël novantetrèi,
ma dricc pèi ‘d na candelia, sech, ardì,
anrèisa ‘n sël colin-i pèi dla vì,
fier dij barbis da Re Vitòrio, nèi.

‘T sij òm ëd pòich paròli, rèid e cru,
ij brass tucc an-nervà zuro ‘nco fòrt
e ‘l man grosseri con ij dì ‘n pò stòrt,
son pèi do pali fati con l’assù.

T’hei doi eui riss e creus ch’o beico dur,
an s’in moro ch’ël par schërpì ‘nt la ro
e ‘n sël chipiss ripì, brisà dal so,
j’é semp la fòrsa dël paisan sigur.

Gnun medich l’ha mai piàti ‘l pols an man.
S’o t’hei l’infiamassion a l’intestin,
’t vei a feti na vira dal setmin
e ‘t sij beli che pront për l’indoman.

Pirché për travajé ‘t resti ‘n canon
e ‘t lèisi ‘nco la sapa e ‘l fèr da sié.
’T sarei pu nen tant lest, ma a steti dré
o-i va dël spali fòrti e dij ren bon.

Om piàs vogh-ti d’invern, quand t’arfiorissi.
La pel antorn al ripji la ven pien-a
e la ghigna marcaja s’arseren-a
pèi salì dij matèt dòp ij caprissi.

‘T sij pròpi ‘n bel paisan d’issa stagion!
T’hei ij barbis pu dricc, j’eui pu lisent,
’t sij pu nen tant servà ‘nsem a la gent
e ‘t treuvi ‘l temp për diti l’orassion.

L’é la stagion ch’o j’é pu pòch da fé
e ti ‘t cambìi, ‘t veni fin-a ajman.
’T sei che ‘nt ij solch la fiòca a guèrna ‘l gran,
’t sei che la vì ‘n sël brich l’é peu da poé…

Të speti, s-cianforgnand, tajand dël rami…
ma sa gran pas ch’o j’é lintorn, lingera
’t solìa ‘n den coma ‘n bicer ‘d barbera,
scanc-landa tucc j’arcòrd dël giornà grami.

E ‘t vogh andé su ‘nt ël varèj sbianchì
con ël poarin, a sot al rami speuji
dël verni, silensiosi sensa ‘l feuji,
beicand ël tò taragni ‘nt o solì.

‘N mes al rojeri sraji dla stra bianca
’t vei sù, lassand-ti dré la fum dël fià,
con ël tò pass dasient, calm, amsurà,
mentri la tò mantlin-a ‘n pòch s’ambianca

sot a la galaverna ch’o la dròca.
Peu ‘nt ël varèj spojà, la nebiolin-a
la smòrta ‘l tò marcé ch’o l’ëscarzlin-a
’nt ël silensi dla tèra, cuèrta ‘d fiòca.

Sa poesìa magnìfica a l’é contnùa an cost lìber. I l’hai butà ambelessì la registrassion dla poesìa lesùa da Badalin, e gavà dal CD ch’a l’é alegà al lìber.

Tut ël lìber a l’é, ant na paròla, magnìfich. Mi i son tant content d’avèjlò catà tanti agn fà (a l’é dël 2006) për me mama, e i invit tuti ij me vintesingh letor a fé autërtant.

Apr 15

Fòto 'd Gioventura Piemontèisa

Fòto ‘d Gioventura Piemontèisa


Quàich sman-a fà i l’avìa dàit na mia tradussion dël Carme 101 ëd Catullo. Riccardo “Borichèt” Camerlo a l’ha fane savèj (ant ij coment a col artìcol) che dël 1987 Luis Olivé a l’avìa publica ansima a l’Armanach piemontèis dl’editor Viglongo na soa tradussion ëd dodes carme dël poeta veronèis, col che për me manera ‘d vëdde a l’é stàit ël pì àut e pressios poeta lìrich dla latinità.

Olivé, d’àutra part, a l’é stàit sì poeta avosà për sò cont, ma a l’ha ‘dcò publicà diverse tradussion, come ch’as peul për esempi vëdde an Romansìe (lìber ch’as peul catesse a la Ca dë Studi Piemontèis – des euro bin spendù, dit en passant).

Bin, ambelessì a segue a-i é soa tradussion dla poesìa pì famosa ‘d Catullo, ël Carme V (Vivamus, mea Lesbia, atque amemus…).

Mach na notassion: da apressié ël fàit che la tradussion a sia an endecasillab. Sòn përchè scrive na poesìa a l’é nen difìcil – a basta andé a ligna, minca tant –, ma rispeté le régole a ven già un pò meno belfé. E cost a l’è un dj’insegnament pi pressios ch’i pòrt con mi d’Italo Lana: l’art a l’é përfeta quand ch’a-i é ma as vegh nen. Olivé magìster.

Vivoma, Lésbia mia, voromse bin.
E ògni ràngola ‘d vej àbia, për noi,
mach la valsuta dla pi mnùa moneda.
Ël di peul meuire e doman peul arnasse:
ma, tramontà la giornà ‘d nòstra vita,
una neuit sensa fin noi durmiroma.
Donca, mila basin e d’àutri sent
ti dame. E d’àutri mila e d’àutri sent.
Peuj quand, anfin, a saran mila e mila,
në stërmeroma a tuti ‘l nùmer giust:
për nen che un tal armisteri ‘d basin
a peussa aïssé contra a nòstra bin
ël savuj velenos ëd j’invidios.

Dic 17

TF
I son nen rivaje a temp.

Pròpi la sèira dël rëscontr ëd Pianëssa i l’avìa scrit-je na mail, anté che i-j ciamava s’i podìa andelo a truvé. I l’avrìa falo mach për sentlo parlé. E për amor dël Piemont. Cola mail a l’é vnume fòra an na minuta, tuta ansema, përchè a-i era na còsa ch’i duvìa fé, a j’era na ròba importanta ch’i dovìa dì a chiel.

Chiel, naturalment, a l’é Tòjo Fnoj.

I l’avìa l’idèja d’andé a l’inaugurassion dla mostra “Un libro per Natale” a la Ca dë Studi, prinsipalment për porteje cola litra, sicur ch’i l’avrìa trovaje tuti e doi, chiel e sò soris.

Ma la sèira prima am ruva na neuva. La neuva. Che Tòjo a l’amprovista a l’é andassne.

I l’hai pensaje un pòchi ‘d di. E a la fin dle fin i l’hai concludù sòn: che ‘l messagi che Tòjo a l’ha vorsune passé, con tuta soa vita, a l’é ch’a venta ch’i stejo alégher, ch’is veujo bin e ch’i fasso l’usagi pì bel ch’i pudoma dël pòch temp ch’i l’oma.

Mi i lo conossìa nen bin, ma i sai – i sai positivament – ch’am vorìa bin. E ‘d chiel am resta – an resta – na còsa cita, cita e inmensa ant l’istess temp: sò soris.

Véner dòp-mesdì a l’é staje la sipoltura. Mi i l’avrìa podù andé, ma i l’hai sernù ëd nen felo. Përchè i l’hai decidù ëd fé, an coj moment lì, la còsa ch’am pias ëd pì al mond – gieughe a gòlf. Parèj i l’hai vorsù onoré n’amis.

Ël di dòp i son andàit a sërchelo al camposanto. I l’hai trovà la tomba, mersì a la madama – bin gentila – dle fior e i son stàit për quàich minuta là dëdnans. Peui i son andàit soa ca. A l’é mnume ancontra la fija e i l’hai tacà a pijoré come na masnà. I-i ciamava scusa ma i riessìa nen a chité. An tute le manere i son riessù a dije lòn ch’i vorìa, e i l’hai portaje la litra ch’i l’avìa scrivù për sò papà. Sò gënner a l’ha dame na còpia dla poesìa che Tòjo a l’avìa scrivù për Natal.
auguri
Alfonso Gatto dël 1945 a scrivìa:

Mi basterebbe che tu fossi vivo,
un uomo vivo col tuo cuore è un sogno.
Ora alla terra è un’ombra la memoria
della tua voce che diceva ai figli:
“Com’è bella la notte e com’è buona
ad amarci così con l’aria in piena
fin dentro al sonno”.

La mòrt, tòst o tard, a riva. Noi i pudoma mach freghela an doe manere: vorendse bin e con ël soris. Costa a l’é la lession ëd nòst amis Tòjo, për sòn a venta ringrassielo ‘d cheur.

Mar 26

sacociabil
Da tant temp – precisament da cola intervista ch’i l’avìa faje tanti agn fa për “é!” – i l’avìa pì nen notissie ‘d Milo Bré. Adess, a distansa ‘d pòchi dì i l’hai “ancrosialo” (virtualment, as capiss) për tre vire: un clàssich cas ëd serendipity.

La prima a l’é stàita la festa dël Piemont a Pianëssa.

La sconda a l’é soa partecipassion a la presentassion dël nùmer 1/2014 dl’arvista “Notizie”, ancheuj a singh ore a palass Lascaris a Turin – e am ven an ment cola magnifica presentassion dl’euvra poética ëd Tavo Burat, ant l’istess pòst, singh agn fà. E an cola ocasion chiel ch’a parlava dël sò nen esse un poeta ant ël sens ch’i doma normalment al termo, ma mach (“mach”?) un poeta ant ël sens dl’umanità ch’a l’é andrinta ‘d chiel come ‘d tuti. E chiel ch’a l’ha lassà a la famija indicassion precise ansima a lòn ch’a l’avrìo dovù scrive an sla tomba (“Tavo Burat – poeta an piemontèis”) am fà pensé che cost d’ancheuj a l’é na sòrt ëd passagi dle consigne, bele che Bré a sia pì vej. Ma, sempe për dila con Tavo:

Pare e Mare
quat grand,
eut ëpceron…

ij vej a son
milanta

La tersa a l’é cost lìber. A l’é na neuva edission sacociàbil d’un monument ëd nòsta lenga, scrit da un monument ëd nòsta lenga e curà da Michele Bonavero, visadì Michel dij Bonavé (dij barbisin ëd Gambabòsch) che ij mé vintesingh letor a conòsso bin.

Còs dì? A l’é në strument pràtich ch’a costa pòch – pòch dabon – e che a fà la dotassion mìnima për tuti ij piemontèis. Për mi s’it ses piemontèis ch’it lo scrive o nò almanch un lìber parèj a venta avèjlo.

Quàich dàit:

– pì ëd 23.000 vocàboj
– grafìa e prononsia
– nòm e nùmer
– régole gramaticaj
– esempi e manere ‘d di

A dis Michel:

A l’é na ridussion dal vocabolari original ëd Milo Bré che mi i l’hai cudì e soagnà con quàich pcita gionta o modifica. A l’é n’edission pì legera ‘dcò coma pressi për esse sacociàbil coma dimension e nen veuidé le sacòce dij piemontèis e ‘d coj nen piemontèis ch’a veulo amprende o capì nòstra lenga. As capiss che chi a veul na conossensa pì completa a deuv dovré col pì gròss. Mi i l’hai giontaje na gramàtica inissial tuta schematisà an manera da esse, almen i lo spero, pì lesìbila e comprensibila da part ëd tuti.

Vende lìber a l’é nen mè mësté, ma a-i é pòch da feje: cost dissionari a deuv nen manché ant le ca dij piemontèis.

Nov 06

Sergio Arneodo
Quand che, singh agn e mes fà, i l’hai ancaminà a cheuje ij mé pensé an piemontèis ambelessì, mé prim artìcol a parlava ëd col sénter ël coltura ch’a sta là – da la neuit dij temp – ant la comba scura. E naturalment i parlava ‘d Sergio Arneodo, ànima dël moviment.

Bin, ai 30 d’otober lou magistre a l’ha chitane. La neuva a l’é rivame për mes ëd Bepe Sané, sempi atent a coste ròbe, ch’a l’ha dane notissia ans le liste.

Parèj a nonsiava ‘l sit:

Encuéi, 30 de outoubre, a 12.45, nostre magistre a barà i-ouéi per la derniero Traversado per lou ciel. La lousur de soun pensier e de sa pouesio gagno nosto peno.

A mi a l’é sùbit vnume an ment na poesìa scrita da chiel, I avìho lou fuèc:

Sabìen qu’i avìho lou fuèc dins lis encrénos
de la mountagno, sout li mèrse e vrous
li bars, li pra, li estabi, sout li crous
dal cementièri. Avìhen guinchà
la tépo, se tubavo ente se féno,
se làuro, s’arpìo l’uèrge poursierous
per li òuchos de l’adréch. Derén es rous
chapuéi li gerp, despì a charamaià
sus nostro gént. Din ta néu, moun Deiniàl,
laissén la marco oulvro, sus lou lindàl,
di nuestes pihà.

Michel dij Bonavé an soa pàgina FB a l’ha scrivù:

Salutoma për l’ultima vira un freire, n’amis, un Brandé ch’a lassa costa tèra për le prairìe dël cel. Sergio Arneodo, grand fra ij grand ch’a l’han fàit granda soa tèra an cudiend le còse cite, cole importante, cole ch’a venta nen lassé perde.
Soa vita e sò angagg ch’a sio për sèmper n’esempi da deje dapress con l’orgheuj d’aparten-e a nòstra tèra, ëd rispetela e valorisela con ij mojen fòrt ëd la Coltura.

Sancto Lucio de Coumboscuro
E a mi a l’ha colpime col sintagma, “cudiend le còse cite”: përché l’ùltima vira ch’i l’hai incontralo – i pens ch’a sia anche l’ùnica – i j’era con mia cita cita e con mé novodin, e chiel con passiensa a l’é butasse an sò musé a mostreje ij gieugh ëd na vira, spiegand ël përchè e ‘l përcome. Lor a scotavo ancantà. Un cit òm grand, sens’àutr.

(I l’hai parlane an italian ambelessì.)

Ago 21

Beppe Barberis
Ant j’ùltim temp a l’é capitame ‘d lese diversi stranòt chierèis ressità a Cher an diverse edission dla Vijà, a parte da j’agn Sinquanta dl’àut sécol fin-a ai nòsti di.

I l’hai lesuje a parte da n’idea dl’amis Cesare Matta (làuda a chiel e a sò testard desideri ‘d fé vive na tradission): publiché un lìber ch’a-j cheuja (për quant possìbil) tuti, an manera da avèj për l’ancheuj e për l’avnì un test ëd riferiment për chi ch’a veuja fé d’arserche an sël tema.

Ël gròss problema inissial, a part ël fàit ch’a esistìa nen na version digital, a j’era che tanti (la pì part, o për dì mej praticament tuti, gavà coj ëd Beppe Barberis) a j’ero scrit ant un piemontèis baraventan, visadì sensa conossensa dl’ortografìa piemontèisa. (Lòn che fin-a a na serta mira as pudrìa ‘dcò scusesse; ma mi che i son un purista i pens, con barba Tòni, dël piemontèis – e ‘d tute le lenghe quand ch’as dòvro an forma scrita – che

a venta scrivlo, òh già, e pì da-bin ch’as peul,
a scòla dl’arsigneul, un reul d’an pare an fieul,
dissionari a la man, sacrelo con la rima,
sima dla gòj, la prima.

Ël test complet ëd cola poesìa fiamenga, la pì bela che për me cont mai a sia stàita scrita an nòsta lenga, a l’é ambelessì.)

Alora, dàit che a mi, a smija, am piaso, për dila con Batista, i lavori ad alto rendimento, i son ofrime volenté për porté cole pàgine an piemontèis coret – o, pì precisament, an chierèis (naturalment dovrand la grafìa piemontèisa).

Bin, doe ròbe a l’han colpime dzora ‘d tut. (Peui a-i na j’é dj’àutre, ma i na parlerai pì an là, man a man che cost proget a pijerà vita.)

La prima a son ij tema: “lesend” an costi doi o tërsent stranòt sessanta’agn e passa ëd vita ëd na comunità, as vegh che j’agn a passo ma l’òmo a resta sempe chiel, e donca is la pijoma sempe con ij cìvich, ij polìtich, ij giovo e via fòrt; i sërcoma protession e agiut là anté ch’i podoma (tipicament, da noi, la Madòna dël Grassie); i laudoma ‘l travaj dij paisan e l’euvra dël parco. Ma Terenzio a l’avìa già dit bin:

Homo sum, humani nihil a me alienum puto.

La sconda a l’é ch’a-i é n’autor, Beppe Barberis, che a sta na branca dzora tuti j’àutri. E i dis sòn, ch’a sia ciàir, sensa vurèj-je gavé gnente a tuti j’àutri che a l’han dedicà temp e energie a porté anans e donca deje valor a na tradission. E sì a ven bin arcordé lòn ch’a scrivìa Pavese ant la prefassion a Moby Dick:

Avere una tradizione è meno che nulla, è soltanto cercandola che si può viverla.

Ma an tute le manere Barberis a l’é sensa meno ël primus inter pares. Nen mach përchè a l’é l’ùnich, com ch’i disìa dzora, a conòsse a fond ël piemontèis ëscrit (com ch’a testimònio ‘dcò ij tanti so tòch, scrit ëd sò pugn, ch’a son espòst ant la nòsta biblioteca – letor chierèis: andeje a lese, feme ‘l piasì), ma ‘dcò për la varietà dij tema e për sò dësvlup.

A l’é n’autor pòch conossù, ch’am piasrìa conòsse ‘d pì; e peui am piasrìa porté ambelessì la soa conossensa. Për adess i l’hai butà doi tòch ambelessì e ambelessì. Pen-a ch’i na dëscurbirai ‘d pì, naturalment, ij mé vintesingh létor a saran anformà. E i finiss cost tòch com ch’a finisso tuti jë stranòt:

Ën sër chèr!

preload preload preload
© 2017 Gianni Davico  Licenza Creative Commons